Pierwsi znani nam bogowie nie byli święci – byli rozpustni, próżni i okrutni. Byli także potężni, choć nie wszechmocni. Jak ludzie, podlegali przeznaczeniu – "prawu Mojry" – w myśl którego racja była zawsze po stronie silniejszego. Prawo to w wielu przypadkach rozstrzyga o losach bohaterów Homera. Odwołują się do niego np. Achajowie i Trojanie w przysiędze, jaką składają przed pojedynkiem Menelaosa i Parysa, mającym rozstrzygnąć losy wojny:

Filozofowie często nazywają pojęcie wolności aporetycznym. Znaczy to mniej więcej tyle, że pojęcie to już na etapie definicji napotyka na rozmaite nieprzezwyciężalne trudności. Co dopiero, gdy idzie o ujęcie go w normę prawną, która wywołuje bezpośrednie skutki w świecie rzeczywistym. Trudności, na które natrafia samo sformułowanie pojęcia wolności, biorą się - w dużym uproszczeniu - z tego, że czynowi wolnemu przypisujemy dwie trudne do pogodzenia charakterystyki. Pragniemy mianowicie, by czyn taki był jednocześnie uwarunkowany i nieuwarunkowany.

Treść podstawowych norm umowy społecznej - powszechnych zasad dystrybucji dóbr, szacunku społecznego, praw i obowiązków - często przejawia się czy przenika do świadomości społecznej za pośrednictwem bardzo lakonicznych formuł. Są one, bądź stają się przesłanką identyfikacji zbiorowej i indywidualnej oraz symbolicznym środkiem, opisującym różne aspekty życia publicznego. Rozumiane w ten sposób, wyznaczają kierunki i zakres kooperacji w ramach społeczności obywatelskiej.

Żeby po trzynastu latach transformacji ustrojowej utrzymywać, że mamy w Polsce sprawiedliwy ustrój, w którym wszystko rozkwita, przegrywają zaś po prostu sami sobie winni nieudacznicy, trzeba wyrzec się daru obserwacji i zdolności rozumowania, nie mówiąc już o elementarnej przyzwoitości. Przedstawiciele polskiej inteligencji - którzy milczeli jak zaklęci, gdy pozbawiano praw kobiety, pracowników najemnych, ba!, nawet dzieci, zmuszane do uczestnictwa w seansach indoktrynacji religijnej, rozkrzyczeli się natomiast, gdy karą zagrożony został ksiądz-pedofil - najwyraźniej zdecydowali się na taką amputację, której efektem jest zwyrodnienie ich języka w pochwalny bełkot.

Wypada zacząć od deklaracji: "Mieszanka wybuchowa" to jedna z najciekawszych książek, jakie się ostatnio ukazały. Mimo przenikliwości i odwagi ma jednak swoje słabsze punkty. Postaram się je przedstawić i przedyskutować tym skrupulatniej, że tezy Jacka Zychowicza są mi w ogromnej większości niezwykle bliskie.